Tukar Kerajaan: Sudut Pandang JABHAH Ilmuwan Muda Malaysia

JABHAH Ilmuwan Muda Malaysia mengambil maklum ucapan Tuan Guru Haji Wazir bin Che Awang al-Makki dalam Program Sebarkan Salam @ Kota Bharu Berselawat pada 31 Oktober 2026. Menurut laporan media, beliau menyentuh hukum menjatuhkan pemerintah yang adil dan mengingatkan masyarakat tentang tindakan golongan Khawarij dalam sejarah Islam.

JABHAH menghormati keilmuan beliau dan berkongsi keprihatinan untuk memelihara keamanan negara. Dalam perbincangan ini, masyarakat wajar membezakan dua tindakan yang berlainan hukumnya. Mengangkat senjata terhadap pemerintah membawa persoalan khurūj dan pertumpahan darah. Mengundi untuk menukar parti pemerintah pula ialah hak yang dilaksanakan oleh rakyat menurut Perlembagaan. Seorang pengundi boleh mengakui kebaikan kerajaan sedia ada dan tetap memilih calon lain yang pada pertimbangannya lebih mampu memikul amanah.

1. ISTILAH KHAWARIJ HENDAKLAH DIGUNAKAN DENGAN CERMAT

Khawarij muncul sebagai kelompok yang tersendiri pada zaman pemerintahan Sayidina ‘Ali bin Abi Talib RA, khususnya selepas peristiwa tahkim. Antara penyelewengan yang dikaitkan dengan golongan ini ialah sikap melampau dalam menghukum keimanan sesama Muslim sehingga menghalalkan darah mereka. Oleh itu, gelaran Khawarij membawa tuduhan agama yang berat. Perbezaan pilihan politik semata-mata tidak memadai untuk mengenakan gelaran tersebut kepada seseorang.

Imam al-Nawawi, ketika mensyarahkan hadis tentang ketaatan kepada pemerintah, membincangkan secara khusus tindakan bangkit memerangi pemerintah. Antara sebab larangannya ialah fitnah, pertumpahan darah dan rosaknya hubungan sesama masyarakat. Memperluas larangan tersebut kepada perbuatan membuang undi bererti mengenakan hukum yang sama kepada dua tindakan yang berbeza sifat dan akibatnya. Lihat al-Minhāj Sharḥ Ṣaḥīḥ Muslim, jilid 12, hlm. 229.

2. KETAATAN KEPADA PEMERINTAH TERIKAT DENGAN PERKARA YANG MAKRUF

Allah SWT memerintahkan orang beriman supaya mentaati Allah, Rasul dan ulilamri dalam Surah al-Nisa’, ayat 59. Rasulullah SAW menjelaskan batas ketaatan itu melalui sabda baginda yang bermaksud: “Sesungguhnya ketaatan itu hanyalah dalam perkara yang makruf.” Riwayat al-Bukhari, no. 7257, dan Muslim, no. 1840.

Rakyat boleh mentaati arahan pemerintah yang makruf sepanjang tempoh pentadbirannya, menasihatinya apabila berlaku kesilapan dan memilih wakil lain apabila tiba pilihan raya.

Ketiga-tiga tindakan ini dapat dilakukan dengan penuh tanggungjawab. Kewajipan taat dalam perkara yang makruf tidak mewajibkan pengundi memperbaharui mandat sesebuah parti pada setiap pilihan raya.

3. SEJARAH ISLAM MEREKODKAN PENGLIBATAN RAKYAT DAN ULAMA DALAM PERALIHAN KUASA

Di Mesir pada 1805, penduduk Kaherah yang menanggung beban pungutan dan kezaliman pentadbiran mendesak supaya Khurshid Pasha, gabenor Uthmaniyyah di Mesir, digantikan ketika beliau masih hidup. Ulama al-Azhar turut membawa tuntutan penduduk. Menurut catatan sejarawan sezaman, ‘Abd al-Rahman alJabarti, para pemimpin masyarakat menawarkan jawatan itu kepada Muhammad ‘Ali dengan syarat yang mereka kemukakan, atas harapan beliau akan berlaku adil. Sayyid ‘Umar Makram dan Syeikh ‘Abd Allah al-Sharqawi sendiri menyempurnakan upacara pengangkatannya. Dalam peristiwa ini, peranan ulama dapat dikenal pasti dengan jelas. Mereka mendengar aduan penduduk, menuntut penggantian gabenor dan menyatakan persetujuan terhadap penggantinya.

Di Kesultanan Banten, Jawa, pada 1750, rakyat dan sebahagian pembesar membantah pentadbiran pemangku pemerintah, Ratu Syarifah, yang disokong oleh Syarikat Hindia Timur Belanda (VOC). Dasar yang membebankan penduduk serta campur tangan VOC dalam urusan kesultanan menjadi antara punca bantahan. Kiai Tapa, seorang guru agama, bersama bangsawan Ratu Bagus Buang, memimpin gerakan yang turut disertai golongan petani.

Tekanan daripada kebangkitan itu mendorong VOC menyingkirkan Ratu Syarifah ketika beliau masih hidup. Peranan setiap pihak perlu dinyatakan dengan tepat. Rakyat dan seorang pemimpin agama menggerakkan bantahan, manakala keputusan menyingkirkan pemangku pemerintah dan menentukan penggantinya dibuat oleh VOC. Kedua-dua peristiwa ini memperlihatkan bagaimana tuntutan agar kezaliman dihentikan membawa rakyat dan tokoh agama bertindak bersama. Kedua-duanya juga melibatkan tekanan bersenjata. Dalam konteks Malaysia, pengajaran yang dapat diambil ialah tanggungjawab mendengar keluhan rakyat dan menilai maslahat pemerintahan. Bagi menentukan siapa yang mentadbir negara, rakyat Malaysia mempunyai saluran aman yang ditetapkan oleh Perlembagaan.

4. PERLEMBAGAAN MENETAPKAN CARA KERAJAAN DIBENTUK

Malaysia mengamalkan demokrasi berparlimen dan Raja Berperlembagaan. Menurut Perkara 113(1) Perlembagaan Persekutuan, Suruhanjaya Pilihan Raya menjalankan pilihan raya bagi Dewan Rakyat dan Dewan Undangan Negeri. Di peringkat Persekutuan, rakyat memilih ahli Dewan Rakyat. Menurut Perkara 43(2) (a), Yang di-Pertuan Agong melantik sebagai Perdana Menteri seorang ahli Dewan Rakyat yang pada hemat baginda mungkin mendapat kepercayaan majoriti ahli Dewan itu.

Perlembagaan turut memperuntukkan keadaan apabila sokongan terhadap Perdana Menteri berubah dalam tempoh penggal. Menurut Perkara 43(4), jika Perdana Menteri tidak lagi mendapat kepercayaan majoriti ahli Dewan Rakyat, beliau hendaklah meletakkan jawatan Jemaah Menteri melainkan jika, atas permintaannya, Yang di-Pertuan Agong membubarkan Parlimen. Oleh itu, pertukaran pentadbiran melalui tatacara ini sendiri merupakan pelaksanaan aturan berperlembagaan.

PENEGASAN JABHAH

JABHAH berpandangan bahawa rakyat berhak menyokong kerajaan yang diyakini adil dan berhak menawarkan pilihan kepimpinan yang lain. Menilai sesebuah kerajaan sebagai adil ialah alasan yang wajar untuk menyokongnya. Penilaian itu tidak menjadikan undi kepada pesaingnya haram, dan tidak mengharuskan seseorang pengundi dilabel sebagai Khawarij atau penderhaka.

JABHAH menyeru semua pihak agar membahaskan rekod pentadbiran, mutu calon dan dasar yang ditawarkan kepada rakyat dengan hujah yang dapat dinilai. Pemerintah memikul amanah untuk berlaku adil. Pembangkang memikul amanah untuk mengemukakan pilihan yang bertanggungjawab. Kedua-duanya berkewajipan menghormati keputusan rakyat dan tatacara pembentukan kerajaan yang ditetapkan oleh Perlembagaan.

MUHAMMAD ADAM IMAN MOHD FARID
Timbalan Pengerusi JABHAH Ilmuwan Muda Malaysia