Kes Dr Akmal & Teresa Kok: Adab Politik Bukan Pengganti Ujian Undang-Undang
Saya merujuk kepada alasan penghakiman Mahkamah Tinggi Melaka bertarikh 19 Oktober 2026 dalam kes Teresa Kok Suh Sim v Dr Muhamad Akmal bin Saleh, yang memerintahkan pembayaran ganti rugi sebanyak RM250,000 serta kos sebanyak RM50,000, selain perintah berkaitan penerbitan kenyataan yang dipertikaikan.
Setelah meneliti alasan penghakiman bertulis tersebut, saya berpandangan bahawa kes ini membangkitkan beberapa persoalan perundangan yang penting mengenai batas kritikan politik, tanggungjawab terhadap kenyataan awam, pembelaan komen saksama (fair comment), pembuktian niat jahat (express malice) dan prinsip perkadaran dalam penilaian ganti rugi.
Untuk mengelakkan sebarang kekeliruan, saya bukan peguam yang mewakili Datuk Dr Muhamad Akmal Saleh dalam prosiding ini dan firma guaman saya juga tidak terlibat dalam pengendalian kes tersebut. Ulasan ini dibuat berdasarkan alasan penghakiman bertulis yang tersedia, atas kapasiti saya sebagai Pengerusi Biro Undang-Undang Pemuda UMNO Malaysia, dan bukan bagi pihak pasukan guaman yang mengendalikan kes.
1. JANGAN ABAIKAN KONTEKS ASAL PERTIKAIAN PENSIJILAN HALAL
Pertikaian ini bermula daripada kenyataan Teresa Kok pada 6 September 2024 yang mempertikaikan cadangan mewajibkan pensijilan halal bagi kategori premis makanan tertentu.
Antara perkara yang dibangkitkan ialah beban kepada peniaga kecil serta penggunaan ungkapan bahawa cadangan tersebut boleh memalukan Malaysia di peringkat antarabangsa.
Kenyataan itu merupakan sebahagian daripada perbahasan dasar awam yang kemudiannya mencetuskan respons Dr Akmal.
Teresa turut memberikan penjelasan mengenai maksud asal kenyataannya, termasuk kebimbangan terhadap implikasi kepada peniaga kecil.
Walau bagaimanapun, untuk memahami sesuatu pertikaian politik secara menyeluruh, kenyataan asal, respons yang menyusul dan konteks penerbitan kedua-duanya perlu diberikan perhatian.
2. CHATGPT BOLEH TERSILAP, TETAPI TANGGUNGJAWAB KENYATAAN TETAP PADA PEMIMPIN
Saya turut mengambil perhatian terhadap keterangan Teresa Kok bahawa penggunaan perkataan “memalukan” dalam kenyataan asal beliau berpunca daripada kesilapan terjemahan menggunakan ChatGPT.
Penjelasan tersebut direkodkan dalam alasan penghakiman, termasuk pengakuan beliau bahawa pemilihan perkataan berkenaan kurang sesuai.
Dalam era kecerdasan buatan, penggunaan ChatGPT atau aplikasi terjemahan bukanlah sesuatu yang luar biasa.Namun, teknologi hanyalah alat bantuan.
Apabila seseorang pemimpin menerbitkan sesuatu kenyataan kepada umum, beliau tetap bertanggungjawab terhadap perkataan yang diterbitkan atas namanya, sama ada ditulis sendiri, disediakan oleh pegawai atau diterjemahkan menggunakan kecerdasan buatan.
Kesilapan terjemahan boleh menjelaskan bagaimana sesuatu perkataan digunakan. Tetapi penjelasan itu tidak dengan sendirinya menghapuskan tanggungjawab untuk menyemak ketepatan kenyataan sebelum ia diterbitkan.
ChatGPT mungkin melakukan kesilapan terjemahan. Tetapi ChatGPT bukan pihak yang menekan butang “Publish”.
3. “MANNERS MAKETH A MAN” — ADAB POLITIK BUKAN UJIAN LIABILITI FITNAH
Saya mengambil perhatian terhadap penekanan Mahkamah kepada maxim “manners maketh a man” dalam bahagian awal penghakiman.
Mahkamah menghuraikan kepentingan kesantunan bahasa, etika komunikasi dan tanggungjawab moral ahli politik dalam membentuk budaya demokrasi yang matang.
Prinsip tersebut mempunyai nilai dalam kehidupan politik. Pemimpin sewajarnya berkomunikasi secara bertanggungjawab dan menghormati maruah pihak lain.
Namun, terdapat perbezaan yang penting antara ukuran kesantunan dengan penentuan liabiliti undang-undang.
Seseorang boleh menggunakan bahasa yang kasar tanpa semestinya memenuhi elemen tort fitnah. Sebaliknya, kenyataan yang disampaikan dengan bahasa sopan masih boleh menjadi fitnah sekiranya memenuhi elemen undang-undang yang berkaitan.
Prinsip moral tidak boleh menggantikan ujian undang-undang yang ditetapkan melalui Akta Fitnah 1957 dan prinsip common law.
Dalam penghakiman ini, Mahkamah turut menjalankan analisis berasingan mengenai maksud fitnah, fair comment, qualified privilege dan express malice.
Justeru, ketepatan penerapan prinsip-prinsip tersebut terhadap fakta kes, bukannya maxim moral semata-mata, merupakan perkara utama yang perlu diteliti.
4. KRITIKAN POLITIK YANG KERAS DAN TUDUHAN FAKTA MESTI DIBEZAKAN
Mahkamah mendapati kenyataan Dr Akmal bahawa Teresa Kok berterusan mengganggu keharmonian negara membawa maksud fitnah yang mencederakan reputasi plaintif.
Dapatan tersebut melibatkan persoalan bagaimana sesuatu kenyataan difahami oleh anggota masyarakat yang munasabah berdasarkan keseluruhan penerbitan.
Dalam perbahasan politik, ungkapan yang keras, sinis atau bersifat retorik tidak semestinya mempunyai maksud yang sama dengan tuduhan fakta.
Namun, sesuatu kenyataan juga tidak memperoleh kekebalan daripada undang-undang fitnah semata-mata kerana ia disampaikan dalam konteks politik.
Perbezaan antara pendapat politik dengan dakwaan fakta mesti ditentukan melalui maksud sebenar penerbitan sebagaimana difahami secara munasabah, bukan hanya berdasarkan tahap ketajaman bahasanya.
Sebarang penelitian lanjut terhadap dapatan Mahkamah perlu mengambil kira keseluruhan video, konteks penerbitan dan keterangan yang dikemukakan dalam perbicaraan.
5. KEMARAHAN POLITIK TIDAK SECARA AUTOMATIK MEMBUKTIKAN EXPRESS MALICE
Antara dapatan penting Mahkamah ialah kewujudan express malice.
Mahkamah mengambil kira lima faktor, termasuk kemarahan Dr Akmal, tujuan membidas Teresa Kok secara peribadi, penggunaan bahasa tertentu, keputusan mengekalkan video dalam talian serta ketiadaan permohonan maaf atau penarikan balik.
Dapatan tersebut tidak wajar disederhanakan seolah-olah Mahkamah hanya bergantung kepada kemarahan.
Namun, dari sudut prinsip undang-undang, kemarahan seseorang ketika memberikan respons politik bukan dengan sendirinya bukti muktamad niat jahat.
Dalam kes S Pakianathan v Jenni Ibrahim, yang turut dirujuk dalam penghakiman, persoalan motif dominan untuk mencederakan reputasi merupakan pertimbangan penting bagi express malice dalam konteks pembelaan qualified privilege.
Kemarahan merupakan keadaan emosi. Express malice merupakan dapatan undang-undang yang memerlukan penilaian terhadap motif dan keseluruhan keterangan.
Ketepatan penerapan ujian tersebut terhadap fakta kes merupakan antara persoalan yang boleh diteliti melalui proses rayuan.
6. FAIR COMMENT DAN PERBAHASAN DASAR AWAM
Mahkamah menolak pembelaan fair comment kerana mendapati dakwaan bahawa Teresa Kok berterusan menggugat keharmonian negara tidak mempunyai asas fakta yang mencukupi.
Mahkamah juga menegaskan bahawa kewujudan laporan polis bukan bukti bahawa tuduhan yang dilaporkan telah terbukti benar.Prinsip tersebut perlu diambil kira.
Pada masa yang sama, undang-undang mengiktiraf perlindungan terhadap komen mengenai perkara berkepentingan awam apabila syarat pembelaan dipenuhi.
Perbahasan mengenai pensijilan halal melibatkan kepentingan awam, termasuk perlindungan pengguna Islam dan implikasi pelaksanaan dasar terhadap peniaga.
Walau bagaimanapun, kepentingan awam sesuatu isu tidak secara automatik menjadikan semua kenyataan mengenainya sebagai komen yang dilindungi.
Oleh itu, perbezaan antara fakta, pendapat dan tuduhan yang mencederakan reputasi kekal menjadi persoalan penting dalam analisis undang-undang fitnah.
7. AWARD RM250,000 DAN PRINSIP PERKADARAN
Mahkamah memberikan ganti rugi global RM250,000 yang merangkumi ganti rugi am dan ganti rugi teruk.
Antara faktor yang dipertimbangkan ialah kedudukan Teresa Kok sebagai Ahli Parlimen berpengalaman, keseriusan kenyataan, skala penyebaran video dan kelakuan defendan selepas penerbitan.
Dalam tindakan libel, undang-undang tidak semestinya menghendaki plaintif membuktikan kerugian kewangan khusus bagi membolehkan ganti rugi diberikan.
Namun, penilaian jumlah pampasan tetap perlu berlandaskan prinsip kewajaran dan perkadaran.
Kesesuaian jumlah yang diberikan serta perbandingannya dengan keputusan terdahulu merupakan perkara yang boleh diperiksa sekiranya isu kuantum dibawa ke peringkat rayuan.
8. HAK RAYUAN MERUPAKAN SEBAHAGIAN DARIPADA PROSES KEADILAN
Keputusan Mahkamah Tinggi mesti dihormati selagi ia berkuat kuasa, tertakluk kepada apa-apa perintah lanjut daripada mahkamah yang mempunyai bidang kuasa.
Namun, menghormati keputusan mahkamah tidak bermaksud alasan penghakiman tidak boleh dianalisis atau dikritik secara profesional.
Sistem keadilan negara menyediakan proses rayuan untuk membolehkan keputusan mahkamah diteliti oleh mahkamah yang lebih tinggi.
Sekiranya Dr Akmal memilih untuk menggunakan saluran tersebut, isu tafsiran kenyataan, pemakaian pembelaan, dapatan express malice dan kuantum ganti rugi boleh diperiksa berdasarkan rekod prosiding dan prinsip undang-undang yang terpakai.
PADA AKHIRNYA, PERSOALAN BESAR DALAM KES INI BUKAN SEKADAR SIAPA YANG MENGGUNAKAN BAHASA LEBIH KERAS, TETAPI DI MANAKAH GARIS PEMISAH ANTARA RETORIK POLITIK DAN LIABILITI UNDANG-UNDANG.
Saya menghormati keputusan Mahkamah Tinggi dan mengiktiraf bahawa Mahkamah telah memberikan alasan bagi dapatan liabiliti serta penolakan pembelaan yang dikemukakan.
Namun, alasan penghakiman itu juga boleh dinilai secara kritis, khususnya mengenai tafsiran kenyataan dalam konteks perdebatan politik, asas fakta bagi pembelaan fair comment, pembuktian express malice dan kewajaran jumlah ganti rugi.
Maxim “manners maketh a man” mengingatkan kita tentang kepentingan adab. Tetapi adab tidak boleh menjadi pengganti kepada elemen dan ujian undang-undang.
Begitu juga, penggunaan ChatGPT dalam penyediaan kenyataan awam tidak memindahkan tanggungjawab penerbitan daripada pemimpin kepada teknologi. Tanggungjawab terhadap perkataan sendiri mesti terpakai secara konsisten kepada semua pihak.
Jika sesuatu kenyataan politik dipersoalkan di mahkamah, yang mesti menjadi ukuran ialah undang-undang dan keterangan bukan semata-mata sama ada bahasa yang digunakan menyenangkan hati atau menyinggung perasaan.
Itulah sebabnya proses rayuan, sekiranya digunakan, mempunyai kepentingan yang melangkaui pertikaian antara Dr Akmal dan Teresa Kok. Ia menyediakan ruang untuk meneliti sama ada prinsip undang-undang fitnah telah diterapkan dengan tepat terhadap fakta kes.
Mahkamah berhak menegakkan undang-undang. Pemimpin wajib bertanggungjawab terhadap perkataan mereka. Dan rakyat juga berhak membahaskan keputusan kehakiman secara beradab serta berasaskan alasan undang-undang.
Ketiga-tiga prinsip ini tidak bercanggah. Sebaliknya, semuanya penting dalam sebuah negara yang menjunjung kedaulatan undang-undang.
